Pijn bij kankerpatiënten kan variëren van acute, door behandelingen veroorzaakte pijn tot chronische pijn door tumorinvasie, zenuwletsel (neuropathie) of ontsteking. Effectieve pijnbestrijding begint met een goede pijnanamnese en regelmatige beoordeling zodat behandeling aangepast kan worden aan aard en ernst van de pijn.
Sterke pijnstillers (opioïden) vormen vaak de hoeksteen van behandeling bij matige tot ernstige pijn. In Nederland veelgebruikte middelen zijn morfine, oxycodon en fentanyl. Deze zijn beschikbaar in verschillende toedieningsvormen:
Keuze van middel en dosering wordt aangepast aan pijnintensiteit, nier- en leverfunctie en eerdere opioidgebruik. Uw arts zal regelmatig evalueren of de dosering nog adequaat is en aanpassingen maken indien nodig.
Bijwerkingen komen vaak voor en verdienen aandacht: obstipatie is bijna universeel en moet preventief behandeld worden met laxantia. Misselijkheid, slaperigheid, duizeligheid en jeuk kunnen optreden, vooral in het begin van de behandeling. Ernstige bijwerkingen zijn ademhalingsdepressie en verwardheid, vooral bij hoge doseringen of combinatie met andere sedativa.
Voorzorgsmaatregelen omvatten start met lage dosering en geleidelijke opbouw, regelmatige controles bij verminderd nier- of leverfunctioneren, en vermijden van gevaarlijke combinaties zoals met benzodiazepinen of alcohol.
Raadpleeg uw arts of verpleegkundige wanneer pijn onvoldoende onder controle is, bij snel toenemende pijn, bij tekenen van ernstige bijwerkingen (ademhalingsproblemen, ernstige sufheid, verwardheid), bij obstipatie die niet reageert op laxantia, of bij vragen over wisselwerkingen met andere medicijnen. Tijdige communicatie zorgt voor veilige en effectieve pijnbehandeling afgestemd op uw situatie.
Misselijkheid en braken zijn veelvoorkomende bijwerkingen van chemotherapie, bestraling, sommige pijnstillers, anesthesie en infecties. Ook metabole stoornissen zoals elektrolytstoornissen en psychologische factoren zoals angst kunnen bijdragen. Behandeling is afhankelijk van de onderliggende oorzaak en ernst van de klachten.
Anti-emetica die vaak worden voorgeschreven zijn ondansetron, metoclopramide en domperidon. Ondansetron (serotonine-antagonist) is zeer effectief tegen chemo-geïnduceerde misselijkheid maar kan zelden hartritmestoornissen veroorzaken. Let op bij gebruik van andere middelen die het QT-interval verlengen.
Metoclopramide werkt prokinetisch en tegen braken, maar kan extrapiramidale bijwerkingen geven zoals spiertrekkingen en rusteloosheid, vooral bij jongere patiënten en bij hogere doses. Domperidon is ook prokinetisch en minder centraal werkzaam, maar vereist voorzichtigheid bij bestaande hartproblemen.
Natuurlijke aanvullingen kunnen verlichting bieden: gember in de vorm van capsules of thee helpt bij milde misselijkheid. Acupressuur, acupunctuur en ontspanningstechnieken kunnen ondersteunend werken bij de behandeling van misselijkheid.
Voedingsadviezen die vaak helpen zijn:
Neem medicatie vaak preventief volgens voorschrift van uw arts, niet pas wanneer de misselijkheid al begonnen is. Bij chemotherapie wordt meestal een preventief schema met anti-emetica gestart voor en na de behandeling.
Zoek direct medische hulp bij aanhoudend braken gedurende meer dan 24 uur, tekenen van uitdroging zoals weinig urine en duizeligheid, bloed in het braken of wanneer voorgeschreven anti-emetica niet effectief zijn. Uw behandelend arts kan dosering aanpassen of een combinatiebehandeling voorstellen voor betere symptoomcontrole.
Kanker-gerelateerde vermoeidheid is een van de meest voorkomende bijwerkingen van zowel de ziekte als de behandeling. Deze vorm van vermoeidheid verschilt van gewone moeheid omdat rust vaak niet voldoende verlichting biedt. Het kan het dagelijks functioneren aanzienlijk beïnvloeden en de kwaliteit van leven verminderen.
IJzersupplementen en vitamines kunnen helpen bij het aanvullen van tekorten die bijdragen aan vermoeidheid. Bij ijzergebreksanemie, wat vaak voorkomt bij kankerpatiënten, kunnen ijzertabletten effectief zijn. Vitamine B12 en foliumzuur spelen een cruciale rol bij de aanmaak van rode bloedcellen en energiemetabolisme.
Beschikbare producten in Nederlandse apotheken omvatten:
Naast supplementen kunnen aangepaste beweging, goede slaaphygiëne en stressmanagement helpen bij het beheersen van vermoeidheid. Het is belangrijk om professionele hulp te zoeken wanneer vermoeidheid ernstig is, plotseling toeneemt, of gepaard gaat met andere symptomen zoals kortademigheid of duizeligheid.
Een goed functionerend immuunsysteem is essentieel tijdens kankerbehandeling. Chemotherapie, radiotherapie en de ziekte zelf kunnen het immuunsysteem verzwakken, waardoor patiënten vatbaarder worden voor infecties. Het ondersteunen van de natuurlijke afweer is daarom van groot belang voor het herstel en de algehele gezondheid.
Probiotica kunnen helpen bij het herstellen van de darmmicrobiota, vooral na antibioticabehandeling of chemotherapie. Deze goede bacteriën ondersteunen niet alleen de spijsvertering, maar spelen ook een belangrijke rol bij de immuunfunctie. Prebiotica voeden de gezonde darmbacteriën en helpen een gunstig darmmilieu te behouden.
In Nederland zijn verschillende supplementen verkrijgbaar voor immuunondersteuning:
Bij het gebruik van immuunondersteunende supplementen tijdens kankerbehandeling is voorzichtigheid geboden. Sommige supplementen kunnen interfereren met medicatie of behandelingen. Overleg altijd eerst met uw oncoloog of behandelend arts voordat u nieuwe supplementen begint, vooral bij actieve behandeling of kort voor operaties.
Chemotherapie en bestraling kunnen aanzienlijke uitdagingen vormen voor de huid en het mondslijmvlies. Patiënten ervaren regelmatig droogheid, roodheid, jeuk, hand-voetsyndroom, hyperpigmentatie en verhoogde gevoeligheid van de huid. Deze behandelingen verzwakken de natuurlijke huidbarrière, waardoor het risico op infecties en kleine wondjes toeneemt. Daarnaast is mondslijmvliesontsteking (mucositis) een veelvoorkomende en pijnlijke complicatie die het dagelijks functioneren ernstig kan beperken.
Voor optimale huidverzorging tijdens kankerbehandeling zijn specifieke producten noodzakelijk. Milde, ongeparfumeerde reinigers en rijke, beschermende crèmes vormen de basis van een goede verzorgingsroutine. Producten verrijkt met panthenol, ceramiden of sheaboter ondersteunen het herstel van de huidbarrière en bieden langdurige bescherming.
Bij specifieke klachten zoals hand-voetsyndroom kunnen koelende gels en gespecialiseerde zalfjes significant verlichting bieden. Voor meer complexe of persisterende huidreacties zijn er dermatologische preparaten beschikbaar op voorschrift, die onder medisch toezicht gebruikt dienen te worden.
Een zorgvuldige mondverzorging is essentieel tijdens kankerbehandeling. De volgende producten kunnen helpen bij het voorkomen en behandelen van mondproblemen:
Het is cruciaal om vóór gebruik overleg te plegen met de behandelend arts of tandarts, aangezien sommige mondverzorgingsproducten niet geschikt zijn tijdens perioden van neutropenie. Voor ernstige mucositis zijn medicinale mondspoelingen en pijnstillende gels op recept beschikbaar.
Preventie blijft de beste aanpak voor huid- en mondproblemen tijdens kankerbehandeling. Dit omvat dagelijkse milde verzorging, adequate hydratatie, het vermijden van agressieve cosmetica en beperkte zonexpositie. Vroege signalering van veranderingen aan het medisch team kan complicaties voorkomen.
Professionele verzorgingsproducten van oncologische huidtherapeuten of gespecialiseerde apotheken bieden vaak op de specifieke patiëntengroep afgestemde oplossingen. Deze professionals kunnen persoonlijke begeleiding en advies op maat verstrekken.
Veiligheid staat voorop bij alle keuzes rondom kankerbehandeling en ondersteunende zorg. Het is absoluut noodzakelijk om altijd eerst overleg te plegen met de oncoloog, specialist of apotheker voordat nieuwe producten, supplementen of vrij verkrijgbare medicijnen worden geïntroduceerd. Veel middelen kunnen de effectiviteit van kankertherapie beïnvloeden of leiden tot onverwachte bijwerkingen.
Medicijninteracties zijn niet altijd onmiddellijk zichtbaar, maar kunnen ernstige gevolgen hebben. Dit geldt vooral voor pijnstillers, anti-emetica, vitamines en kruidenpreparaten. Zelfs natuurlijke producten kunnen interfereren met chemotherapie of andere behandelingen, waardoor de werkzaamheid wordt verminderd of toxiciteit wordt verhoogd.
Zorg er altijd voor dat producten afkomstig zijn van betrouwbare bronnen zoals erkende apotheken, gecertificeerde webshops en medisch-specialistische leveranciers. Controleer zorgvuldig de samenstellingen, vergunningen en houdbaarheidsdata van alle gebruikte producten.
Waakzaamheid voor bijwerkingen is van levensbelang tijdens kankerbehandeling. Let op de volgende waarschuwingssignalen die onmiddellijke medische aandacht vereisen:
Bij acute of levensbedreigende symptomen zoals hoge koorts, hevig bloedverlies of kortademigheid dient onmiddellijk contact opgenomen te worden met spoedeisende hulp of de behandelkliniek. Houd altijd belangrijke contactgegevens bij de hand: behandelend arts, verpleegkundig specialist, apotheek en huisartsenpost.
Documenteer zorgvuldig alle gebruikte producten en supplementen, zodat zorgverleners snel kunnen beoordelen wat veilig is tijdens de behandeling. Deze informatie is waardevol bij spoedconsulten en kan levensreddend zijn in kritieke situaties.
