Anticonceptiva zijn geneesmiddelen en hulpmiddelen die zwangerschap voorkomen door de bevruchting of innesteling van een eicel te verhinderen. Deze voorbehoedsmiddelen werken via verschillende mechanismen: het onderdrukken van de eisprong, het verdikken van het baarmoederslijm of het veranderen van de baarmoederwand. De effectiviteit varieert per methode, waarbij moderne anticonceptiva bij correct gebruik een betrouwbaarheid van 95-99% bieden. De keuze voor een specifieke methode hangt af van persoonlijke voorkeur, gezondheid en levensstijl.
Hormonale anticonceptiva, zoals de pil en het hormoonspiraaltje, bevatten kunstmatige hormonen die de natuurlijke cyclus beïnvloeden. Deze methoden zijn zeer effectief maar kunnen bijwerkingen hebben. Niet-hormonale methoden, zoals condooms en het koperspiraaltje, werken mechanisch zonder hormoonbeïnvloeding. Hormonale methoden zijn ideaal voor vrouwen die regelmatige cyclussen wensen, terwijl niet-hormonale opties geschikt zijn voor vrouwen die hormonen willen vermijden, zoals tijdens de borstvoedingsperiode of bij hormoonongevoeligheid.
Combinatiepillen bevatten twee hormonen: ethinylestradiol (oestrogeen) en een progestageen. Populaire merken in Nederland zijn:
Er zijn vier generaties anticonceptiepillen, waarbij nieuwere generaties minder bijwerkingen hebben maar soms een iets hoger tromboserisico. Voordelen zijn regelmatige menstruatie en verminderde menstruatieklachten, maar mogelijke bijwerkingen zijn hoofdpijn, misselijkheid en stemmingswisselingen.
De minipil bevat alleen progestageen zonder oestrogeen, waardoor deze geschikter is voor bepaalde groepen vrouwen. Bekende merken zijn Cerazette en Micronor. Deze pil is bijzonder geschikt tijdens de borstvoedingsperiode omdat deze de melkproductie niet beïnvloedt. De minipil werkt door het baarmoederslijm te verdikken en de eisprong te onderdrukken. Het gebruik vereist meer discipline omdat deze dagelijks op hetzelfde tijdstip moet worden ingenomen, met een tolerantie van maximaal 3 uur voor optimale effectiviteit.
De anticonceptiepleister (Evra) en vaginaalring (NuvaRing) bieden handige alternatieven voor de dagelijkse pil. De pleister wordt wekelijks vervangen en geplakt op schone, droge huid, terwijl de flexibele ring drie weken in de vagina blijft. Beide methoden geven een constante afgifte van hormonen en hebben een vergelijkbare effectiviteit als de pil (meer dan 99% bij correct gebruik). Het grote voordeel is dat u niet dagelijks hoeft te denken aan anticonceptie. Mogelijke nadelen zijn huidirritatie bij de pleister en het gevoel van de ring tijdens de menstruatie.
Voor langdurige bescherming zonder dagelijkse zorg zijn er verschillende opties beschikbaar. De Depo-Provera injectie biedt drie maanden bescherming en wordt door de huisarts toegediend. Het Implanon/Nexplanon implantaat wordt onder de huid van de bovenarm geplaatst en werkt drie jaar. De Mirena spiraal combineert hormonale en mechanische werking gedurende vijf jaar. Deze methoden zijn bijzonder geschikt voor vrouwen die:
Condooms zijn de enige anticonceptiemethode die tegelijkertijd beschermt tegen seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA's) en ongewenste zwangerschap. Bij Nederlandse apothekers vindt u verschillende merken zoals Durex, Mates en condoomfabriek-merken in verschillende maten, texturen en smaken. Het vrouwencondoom biedt vrouwen meer controle over bescherming. Bij correct en consequent gebruik zijn condooms 85-98% effectief. Voor optimale bescherming is het belangrijk de juiste maat te kiezen, het condoom voor elk contact te vervangen en zorgvuldig aan te brengen volgens de gebruiksaanwijzing.
De koperen spiraal is een zeer effectieve vorm van langdurige anticonceptie. In Nederland zijn de Nova-T en Multiload de meest voorgeschreven spiralen. Deze kleine T-vormige hulpmiddelen worden in de baarmoeder geplaatst en kunnen 5 tot 10 jaar bescherming bieden tegen ongewenste zwangerschap. De koperdraad om de spiraal heeft een spermadodende werking en verhindert de bevruchting.
Het diafragma en cervixkapje zijn barrièremethoden die de baarmoederhals afsluiten. Deze herbruikbare hulpmiddelen worden voor de gemeenschap ingebracht en gebruikt in combinatie met spermicide gel. Hoewel minder populair dan vroeger, bieden ze een hormoonvrije anticonceptieoptie voor vrouwen die dit prefereren. De effectiviteit is afhankelijk van correct gebruik.
Spiralen, diafragma's en cervixkapjes moeten door een gekwalificeerde zorgverlener worden geplaatst of aangemeten. Uw huisarts kan deze ingrepen meestal uitvoeren, maar soms is doorverwijzing naar een gynaecoloog nodig. Voor het plaatsen van een spiraal wordt vaak een afspraak gepland tijdens de menstruatie wanneer de baarmoederhals iets meer geopend is.
De morning-after pil is bedoeld voor noodgevallen wanneer anticonceptie heeft gefaald of niet gebruikt is. Deze pil voorkomt of vertraagt de eisprong, waardoor bevruchting wordt voorkomen. Het is belangrijk om te weten dat dit geen abortuspil is en niet werkt als de zwangerschap al is begonnen.
In Nederlandse apotheken zijn twee hoofdtypen morning-after pillen verkrijgbaar: ellaOne (ulipristal acetaat) en NorLevo (levonorgestrel). EllaOne kan tot 120 uur (5 dagen) na onbeschermde geslachtsgemeenschap worden gebruikt en is over het algemeen effectiever. NorLevo moet binnen 72 uur (3 dagen) worden ingenomen maar is goedkoper.
Hoe sneller de morning-after pil wordt ingenomen na onbeschermde gemeenschap, hoe effectiever deze is. EllaOne behoudt zijn effectiviteit langer dan NorLevo, maar beide pillen werken het best binnen de eerste 24 uur. De effectiviteit neemt af naarmate meer tijd verstrijkt sinds de onbeschermde gemeenschap.
Noodanticonceptie is zonder recept verkrijgbaar bij elke apotheek in Nederland. De apotheker zal enkele vragen stellen over uw situatie om het juiste product te adviseren. Sommige apotheken hebben uitgebreide openingstijden of spoeddiensten voor noodgevallen buiten kantooruren.
Gebruik noodanticonceptie in de volgende situaties: condoom gescheurd of afgegleden, vergeten anticonceptiepil, mislukte coitus interruptus, of onbeschermde gemeenschap. Neem de pil zo snel mogelijk in met water. Bij braken binnen 3 uur na inname moet een nieuwe pil worden genomen. Raadpleeg een arts als uw menstruatie meer dan een week te laat is.
Het kiezen van de juiste anticonceptiemethode is een persoonlijke beslissing die afhangt van verschillende factoren. Elke vrouw heeft unieke behoeften en omstandigheden die de keuze beïnvloeden.
Uw leeftijd speelt een belangrijke rol bij de keuze van anticonceptie. Jongere vrouwen kiezen vaak voor de pil of condooms, terwijl oudere vrouwen die geen kinderen meer willen mogelijk voor een spiraal kiezen. Uw algemene gezondheid, rookgewoonten, medicijngebruik en familiegeschiedenis zijn allemaal relevante factoren. Ook uw levensstijl, zoals reisfrequentie en regelmaat, beïnvloedt welke methode het best bij u past.
Een uitgebreid consult met uw huisarts of gynaecoloog is essentieel voor het maken van de juiste keuze. Zij kunnen uw medische geschiedenis beoordelen, fysiek onderzoek uitvoeren en advies geven over de meest geschikte opties. Wees open over uw wensen, zorgen en eventuele bijwerkingen die u heeft ervaren met eerdere anticonceptiemethoden.
De meeste anticonceptiemiddelen worden vergoed vanuit de basisverzekering tot de leeftijd van 21 jaar. Na deze leeftijd vallen de kosten onder het eigen risico of moeten ze volledig zelf worden betaald. De kosten variëren aanzienlijk tussen verschillende methoden, waarbij langdurige methoden zoals spiralen op lange termijn vaak kosteneffectiever zijn.
Alle anticonceptiemethoden kunnen bijwerkingen hebben, hoewel deze per persoon verschillen. Het is belangrijk om goed geïnformeerd te zijn over mogelijke risico's en te weten wanneer medische hulp nodig is.
Hormonale anticonceptiemethoden kunnen verschillende bijwerkingen veroorzaken. De meest voorkomende zijn:
Bepaalde medische aandoeningen maken sommige anticonceptiemethoden ongeschikt of riskant. Hormoonhoudende anticonceptie wordt afgeraden bij vrouwen met een verhoogd risico op bloedstolsels, bepaalde vormen van kanker, ongecontroleerde hoge bloeddruk, of ernstige leveraandoeningen. Rokers ouder dan 35 jaar hebben een verhoogd risico bij het gebruik van hormoonhoudende anticonceptie.
Neem direct contact op met uw arts bij ernstige bijwerkingen zoals aanhoudende hoofdpijn, plotselinge kortademigheid, pijn in de borst, ernstige buikpijn, of tekenen van een bloedstolsel zoals zwelling en pijn in het been. Ook bij aanhoudende onregelmatige bloedingen, ernstige stemmingswisselingen, of andere zorgen over uw anticonceptiemethode is professioneel advies belangrijk.
